CEDH · PRESS;CHAMBERJUDGMENTS;ENG — 22 octobre 2009

.s800EAC49 { font-size:12pt } .s2E932ED2 { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; font-size:11pt } .sBB9EE52A { font-family:Arial } .sA678F94A { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; text-align:right; font-size:11pt } .s29100277 { font-family:Arial; font-weight:bold } .s598389F8 { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; text-align:center; font-size:11pt } .s7ED160F0 { text-decoration:none } .sA4BC3E2E { font-family:Arial; font-size:5.33pt; vertical-align:super; color:#000000 } .sFE10DC93 { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; text-align:center } .s1F6AC3E7 { font-family:Arial; font-size:11pt; font-style:italic } .s4BAE41EE { font-family:Arial; font-size:11pt } .s777B7D40 { font-family:Arial; font-size:11pt; text-decoration:underline; color:#008080 } .s4DDA3AA3 { font-family:Arial; font-weight:bold; font-style:italic } .sA36B60A1 { font-family:Arial; font-style:italic } .s99A63BFE { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; text-align:left; font-size:11pt } .sADADF4A7 { font-family:Arial; text-decoration:underline } .s32563E28 { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt } .sBACB3D60 { font-family:Arial; font-size:11pt; text-decoration:underline; color:#000000 } .sC7EAD8B { font-family:Arial; font-weight:bold; text-decoration:underline } .sE0D34C67 { font-family:Arial; font-size:11pt; font-weight:bold; font-style:italic } .sF6A12959 { width:33%; height:1px; text-align:left } .s5FFF0A7E { margin-top:0pt; margin-bottom:0pt; font-size:8pt } .sCC018295 { font-family:Arial; font-size:5.33pt; vertical-align:super; color:#0069d6 }   788 22 października 2009   Europejski Trybunał Praw Człowieka   Komunikat prasowy wydany przez Kanclerza   Wyroki Izby W Sprawach [1]   Orchowski Przeciwko Polsce (skarga nr 17885/04 ) Sikorski Przeciwko Polsce (nr 17599/05 )   STRUKTURALNY PROBLEM PRZELUDNIENIA W POLSKICH WIĘZIENIACH   Naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania)     Na podstawie art. 41 Konwencji (słuszne zadośćuczynienie) Trybunał zasądził Krzysztofowi Orchowskiemu 3   000   euro   (EUR) oraz Norbertowi Sikorskiemu 3   500   EUR tytułem zadośćuczynienia za doznana szkodę o charakterze niemajątkowym, a także przyznał K.   Orchowskiemu 12   EUR tytułem kosztów postępowania.   (Komunikat prasowy jest dostępny w językach angielskim, francuskim i polskim. Wyrok w   sprawie Orchowski przeciwko Polsce jest sporządzony w języku angielskim, a   wyrok w   sprawie Sikorski przeciwko Polsce w języku francuskim.)   Stan faktyczny   Skarżący, K. Orchowski i N. Sikorski, są polskimi obywatelami odbywającymi obecnie karę pozbawienia wolności. K. Orchowski, urodzony w 1971   r., przebywa w Areszcie Śledczym we Wrocławiu. N. Sikorski, urodzony w 1975   r., osadzony jest w Zakładzie Karnym w Koszalinie.   Skarżący przebywali na przemian w kilku aresztach śledczych i zakładach karnych, gdzie – jak twierdzili – byli osadzeni w celach o powierzchni mniejszej niż minimalny standard przewidziany w prawie krajowym, tj. poniżej 3   m² na osobę.   W związku z powyższym skarżący składali liczne skargi do władz penitencjarnych, wskazując, że według oficjalnych statystyk więziennictwa liczba osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych wynosiła średnio 110   % maksymalnej dopuszczalnej pojemności danej jednostki. W odpowiedzi władze penitencjarne potwierdziły, że w związku z występującym w   skali całego kraju chronicznym problemem przeludnienia jednostek penitencjarnych, koniecznym było zmniejszenie poniżej 3   m² powierzchni celi przypadającej na 1 osobę. W   pismach do skarżących sędziowie penitencjarni potwierdzili, że na podstawie art. 248 Kodeksu karnego wykonawczego naczelnicy jednostek penitencjarnych byli uprawnieni do   umieszczania osadzonych w celach o powierzchni poniżej minimalnego standardu krajowego. Skargi złożone przez skarżących zostały odrzucone jako nieuzasadnione.   Skarżący złożyli także pozwy cywilne o odszkodowanie z tytułu niezapewnienia im   odpowiednich warunków osadzenia. Sprawa K. Orchowskiego jest w toku. Powództwo N.   Sikorskiego o odszkodowanie za niewłaściwe warunki bytowe w AŚ w Koszalinie zostało oddalone, natomiast sądy polskie zasądziły mu odszkodowanie w wysokości 5   000 złotych za   doznany uszczerbek na zdrowiu spowodowany osadzeniem w celi z   palaczami.   Procedura oraz skład Izby   Skarga Orchowski przeciwko Polsce została wniesiona do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w dniu 11 maja 2004   r., a skarga Sikorski przeciwko Polsce, w dniu 4   maja   2005   r. Wyroki zapadły na posiedzeniu Izby w dniu 13 października 2009 r.   Oba wyroki zostały wydane przez Izbę siedmiu sędziów, w następującym składzie:   Nicolas Bratza (Wielka Brytania), Prezes , Lech Garlicki (Polska), Giovanni Bonello (Malta), Ljiljana Mijović (Bośnia-Herzegowina), David Thór Björgvinsson (Islandia), Ledi Bianku (Albania), Mihai Poalelungi (Mołdawia), sędziowie ,   oraz Lawrence Early , Kanclerz Sekcji .   Streszczenie wyroku   Zarzucane naruszenie   Skarżący zarzucili, że warunki bytowe w placówkach penitencjarnych, w których odbywali karę pozbawienia wolności, były niezgodne ze standardami art. 3 Konwencji. Skarżący zarzucili w szczególności, że byli oni umieszczeni w celach o powierzchni poniżej 3   m² na osobę.   Rozstrzygnięcie Trybunału   Artykuł 3 Konwencji   Trybunał podkreślił, że w sytuacji, gdy przeludnienie w jednostkach penitencjarnych osiąga pewien poziom, brak przestrzeni życiowej w celach może stać się podstawowym elementem dla oceny naruszenia art. 3 Konwencji.   W wyroku wydanym w dniu 26 maja 2008   r. polski Trybunał Konstytucyjny uznał, że   ze   względu na powagę i systemowy charakter problemu nadmiernego przeludnienia jednostek penitencjarnych, brak należytej powierzchni w celach może sam w sobie być uznany za traktowanie niehumanitarne. Trybunał Konstytucyjny uznał także, że art. 248 §   1 Kodeksu karnego wykonawczego jest niezgodny z art. 40 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Europejski Trybunał Praw Człowieka zauważył, że brzmienie art. 40 Konstytucji polskiej jest zasadniczo zbieżne z brzmieniem art. 3 Konwencji. Dlatego też w każdym przypadku, gdy osoba pozbawiona wolności składa skargę do Trybunału, zarzucając osadzenie w celi o powierzchni poniżej 3   m² na osobę, istnieje uzasadniona przesłanka do   ustalenia naruszenia art. 3 Konwencji.   W obu niniejszych sprawach zostało wykazane ponad wszelką uzasadnioną wątpliwość, że   skarżący zmuszeni byli do długotrwałego przebywania w warunkach dużego przeludnienia cel. Jak bowiem ustalono, powierzchnia, jaką każdy z nich dysponował, była mniejsza niż „minimum humanitarne” gwarantowane na poziomie krajowym.   Nadmierne zagęszczenie w celach stawało się dla skarżących tym bardziej dolegliwe z uwagi na dodatkowe czynniki, takie jak brak możliwości ruchu, szczególnie poza celami, brak intymności, nienależyte warunki sanitarne oraz wielokrotne przenoszenie osadzonych z   jednej jednostki penitencjarnej do innej. Trybunał uznał jednomyślnie, że cierpienia i   niedogodności, których skarżący doświadczyli, przekroczyły nieunikniony poziom dolegliwości, jaki powoduje ze swej natury fakt osadzenia w zakładzie karnym, w rezultacie czego doszło do naruszenia art. 3 Konwencji.   Artykuł 8 Konwencji   Trybunał zauważył, że ze względu na związek pomiędzy warunkami bytowymi w   jednostkach penitencjarnych a wymogiem poszanowania prawa do ochrony integralności cielesnej i psychicznej oraz prawa do intymności, sytuacja, w której znaleźli się skarżący, stwarza również problem na gruncie art. 8 Konwencji. Jednakże biorąc pod uwagę ustalenie naruszenia art. 3 Konwencji, Trybunał uznał za zbędne kontynuowanie analizy spraw z   punktu widzenia art. 8. Podkreślił jednak, że rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008   r. stanowi wystarczającą przesłankę do   uznania, że art. 8 Konwencji został również naruszony, a to ze względu na   niespełnienie wymogu, iż dopuszczalna jest tylko taka ingerencja w   prawa chronione, która jest „przewidziana przez ustawę” w rozumieniu tego przepisu.   Artykuł 46 Konwencji   Mając na uwadze okoliczności sprawy, Trybunał rozważył, jakie konsekwencje wynikają z art. 46 Konwencji dla Polski (moc obowiązująca oraz wykonanie wyroków).   Aktualnie przed Trybunałem zawisło około 160 skarg skierowanych przeciwko Polsce, w   tym około 95 zakomunikowanych Rządowi polskiemu, które dotyczą problemu naruszenia art. 3 Konwencji, wynikającego z osadzenia w niewłaściwych warunkach, w   szczególności w   przeludnionych celach.   Zarówno Trybunał Konstytucyjny jak i przedstawiciele władz krajowych biorących udział w   postępowaniu przed tym Trybunałem jak i w postępowaniu przed Trybunałem w   Strasburgu w sprawach skarżących, uznali powagę i systemowy charakter problemu przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych. Przeludnienie to, które powstało w   2000 roku i trwało przynajmniej do pierwszej połowy 2008 roku, ma cechy zjawiska o   charakterze systemowym, które wynika z funkcjonowania „praktyki niezgodnej z   Konwencją”. Ciągłe stosowanie ograniczeń powierzchni w celach mieszkalnych przysługującej osadzonym, które to ograniczenia winny mieć, co do zasady, charakter przejściowy i wyjątkowy, doprowadziło do tego, że przeludnienie stało się zjawiskiem chronicznym.   Tymczasem władze krajowe ograniczyły się do sankcjonowania tego problemu w   oparciu o   prawo krajowe, którego niekonstytucyjny charakter został stwierdzony przez polski Trybunał Konstytucyjny. Środki przedsięwzięte w ostatnim okresie przez władze polskie w   celu rozwiązania problemu niewłaściwych warunków w zakładach karnych nie są   w stanie zadośćuczynić naruszeniom Konwencji, które miały miejsce z tego powodu w   przeszłości. Wobec powyższego koniecznym jest poszukiwanie rozwiązań o charakterze generalnym, celem zlikwidowania przyczyn leżących u podstaw problemu. Trybunał w   szczególności zasugerował, że władze polskie powinny podjąć działania w celu utworzenia skutecznego systemu skargowego przed organami administracji więziennej i nadzoru penitencjarnego, które wydają się być najbardziej kompetentne do podejmowania szybkich działań w tym zakresie.     ****   Niniejszy komunikat prasowy został wydany przez Kancelarię Trybunału Praw Człowieka. Treść zawartego w nim streszczenia wyroków nie jest wiążąca dla Trybunału. Pełny tekst wyroków dostępny jest na stronie internetowej Trybunału http://www.echr.coe.int .   Biuro prasowe Céline Menu-Lange (tel.: + 33 (0)3 90 21 58 77) lub Stefano Piedimonte (tel.: + 33 (0)3 90 21 42 04) Tracey Turner-Tretz (tel.: + 33 (0)3 88 41 35 30) Kristina Pencheva-Malinowski (tel.: + 33 (0)3 88 41 35 70) Frédéric Dolt (tel.: + 33 (0)3 90 21 53 39) Nina Salomon (tel.: + 33 (0)3 90 21 49 79)   Europejski Trybunał Praw Człowieka został ut worzony przez państwa członkowskie Rady Europy w Strasburgu, w 1959 r. Jego zadaniem jest orzekanie o domniemanych naruszeniach Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 r. [1] Zgodnie z treścią art. 43 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w okresie trzech miesięcy od daty wydania wyroku przez Izbę każda ze stron postępowania może, w wyjątkowych przypadkach, wnioskować o przekazanie sprawy do Wielkiej Izby w składzie siedemnastu sędziów. W takim przypadku zespół pięciu sędziów Wielkiej Izby przyjmie wniosek, jeżeli w sprawie pojawia się poważne zagadnienie dotyczące interpretacji lub stosowania Konwencji lub jej protokołów lub istotna kwestia o znaczeniu ogólnym, a   sprawę rozstrzygnie Wielka Izba przez wydanie wyroku. Jeżeli żadne z wymienionych zagadnień nie powstanie, zespół sędziów odrzuci wniosek o przekazanie sprawy Wielkiej Izbie, a wyrok stanie się ostateczny. W przeciwnym wypadku wyrok Izby staje się ostateczny po upływie trzech miesięcy od daty jego wydania lub wcześniej, jeżeli strony oświadczą, że nie będą składać wniosku o przekazanie sprawy do Wielkiej Izby.